Algemeen
2 april 2019

Nachtdienst: een constante jetlag

Mensen die ’s nachts werken zijn onmisbaar voor het blijven draaien van de maatschappij. Artsen, verpleegkundigen, bewakers, brandweermannen en nog veel meer mensen offeren hun nacht op om voor anderen te zorgen. Zij zorgen voor veilige, efficiënte en effectieve gezondheidszorg. Maar we moeten niet vergeten wat een impact dat heeft op het lichaam en op hun gezondheid.

Hoewel de een er beter tegen kan dan de ander, blijft het onnatuurlijk om ’s nachts te werken. Onze biologische klok is zo ingesteld dat fysiologische processen vertragen in de nacht. Als je leven niet synchroon loopt met de biologische klok, heeft dat consequenties. Denk maar aan een jetlag. Terugkomend van een lange reis ben je moe, heb je moeite met functioneren, ben je niet scherp, kan je hoofdpijn hebben en last van je buik. Nachtdienst draaien is een constante kleine jetlag. En dan zonder de mooie vakantiefoto’s.

Ongelukken bij het naar huis rijden

Eén van de grote risico’s van het werken in de nacht is dat je te vermoeid bent om veilig naar huis te rijden. Als je 16 uur achter elkaar wakker bent geweest, is je reactievermogen vergelijkbaar met wanneer je net op het randje zit van de toegestane hoeveelheid alcohol. In Groot-Brittannië gebeurt naar schatting 1 op de 5 ongelukken doordat mensen te vermoeid zijn om te rijden. Uit Nederlandse cijfers blijkt dat een kwart van de mensen wel eens slaperig achter het stuur kruipt en dat 60% toch door blijft rijden.

Uit Amerikaans onderzoek bleek degene die nachtdienst had gedaan al binnen een kwartier onveiliger te rijden. Na 30 minuten rijden nam het risico op microslaap (in slaap vallen gedurende een paar seconde) sterk toe. Na meer dan 45 minuten werd het echt gevaarlijk; van de 16 mensen die meededen aan het onderzoek mochten er 7 niet meer verder rijden omdat het gevaar te groot was, en moest de instructeur 11 keer ingrijpen om een ongeluk te voorkomen. In een onderzoek onder verpleegkundigen en een ander onderzoek onder anesthesisten werden vergelijkbare resultaten gevonden.

Tegen de biologische klok in

Dat de concentratie afneemt is niet alleen te merken tijdens het autorijden. Een groot review vond ook dat mensen die ’s nachts werken vaker te maken krijgen met periodes waarin ze nieuwe informatie minder goed verwerken, minder alert zijn, sneller fouten maken, minder snel reageren en risicovollere beslissingen nemen. Dit heeft niet alleen gevolgen voor de medewerker zelf, maar ook voor de patiënt.

Extra aandacht voor nachtdienst is geen luxe, maar broodnodig

Redenen genoeg om de mensen die onze maatschappij 24 uur per dag draaiende houden extra hulp en begeleiding te bieden op het gebied van slaap. Tijdens het draaien van een nachtdienst zijn regelmatige pauzes essentieel. Maar ook een goed voedingspatroon in de nacht is van belang. Wat maakt slaperig, en wat houdt je wakker? Is het goed of slecht om koffie te drinken om je op de been te houden? En hoe zorg je ervoor dat je na je nachtdienst thuis wel goed kan slapen? Optimaal functioneren in de nachtdienst is niet alleen nodig voor de eigen veiligheid, maar ook voor die van anderen.